Çene Cerrahisinden Önce Kapanış Neden Daha Kötü Görünebilir ve Çene Cerrahisi Öncesi Ortodonti Neden Önemlidir?
Tedavi sırasında kapanışın daha kötü görünmesi kaygı verici olabilir. Çene cerrahisine hazırlanan hastalar çoğu zaman her adımın dişleri daha düzgün, kapanışı da normale daha yakın göstermesini bekler. Ortognatik cerrahide süreç her zaman bu şekilde işlemez.
Bir ağız, diş ve çene cerrahı olarak sıklıkla çene cerrahisi planlamasının yalnızca ameliyattan önce dişleri sıraya dizmekten ibaret olmadığını açıklarım. Ortodontist ve ağız, diş ve çene cerrahı, dişleri ve çeneleri planlanan ameliyat sonrası iskeletsel konumda birbirine uyacak şekilde hazırlar. Bu, altta yatan çene uyumsuzluğunun daha doğru şekilde düzeltilebilmesi için kapanışın geçici olarak daha az ideal görünmesi anlamına gelebilir.
Bu durum çoğu zaman dental kompanzasyon adı verilen bir kavramla ve dental dekompanzasyon adı verilen ortodontik süreçle ilişkilidir. Bu terimleri anlamak, ameliyattan önceki ayların daha az kafa karıştırıcı ve daha az moral bozucu geçmesine yardımcı olabilir.
Dişler zamanla kompanse olarak bir çene sorununu gizleyebilir
Çeneler ve dişler her zaman aynı şeyi anlatmaz.
Bir kişinin üst çenesi, alt çenesi veya her iki çenesi fazla önde, fazla geride, fazla dar, asimetrik veya eğimli konumlanmış olabilir. Zamanla dişler, üst ve alt dişlerin daha iyi temas etmesine yardımcı olacak şekilde doğal olarak yer değiştirebilir veya eğimlenebilir. Bu, vücudun iskeletsel dengesizliğe rağmen fonksiyonel bir kapanış oluşturma çabasıdır.
Bu diş hareketine dental kompanzasyon denir.
Örneğin alt çene geride ise alt ön dişler öne, üst ön dişler ise geriye eğimlenebilir. Bu durum, üst ve alt ön dişler arasındaki yatay mesafe olan overjetin görünür miktarını azaltabilir. Görünüşte kapanış, çeneler arası ilişkinin gerçekte olduğundan daha hafif görünebilir.
Aynı durum başka paternlerde de görülebilir:
Ters kapanışta üst ön dişler öne, alt ön dişler ise geriye eğimlenebilir.
Yüz asimetrisinde dişler, çene dengesizliğine rağmen kapanışı sağlamak için eğimlenebilir veya yer değiştirebilir.
Dar bir üst çenede temas oluşturmak için alt dişler içe veya üst dişler dışa doğru eğimlenebilir.
Kapanış düzleminin eğimli olduğu oklüzal kantingde, ağız uyum sağladıkça dişler düzensiz şekilde sürebilir veya eğimlenebilir.
Bu kompanzasyonlar kısa vadede çiğnemeye yardımcı olabilir. Ancak gerçek iskeletsel uyumsuzluğu da maskeleyebilir. Çenelerin kendisi iyi hizalı olmasa bile dişler birbirine temas edecek şekilde konum değiştirdiği için kapanış “çok da kötü değil” gibi görünebilir.
Bu ayrım önemlidir, çünkü ortodonti dişleri hareket ettirir, cerrahi ise çeneleri yeniden konumlandırır. Dişler ameliyattan önce kompanse halde kalırsa, çenelerin ne kadar ve ne kadar doğru hareket ettirilebileceğini sınırlayabilir.
Cerrahi öncesi ortodonti kompanzasyonu bilinçli olarak ortadan kaldırabilir
Tedavinin cerrahi öncesi ortodonti aşamasında ortodontist çoğu zaman dişleri her bir çene içinde daha sağlıklı konumlara doğru hareket ettirir. Bu; eğimlenmiş dişlerin dikleştirilmesini, ark şeklinin uyumlu hale getirilmesini, kapanışın düzlenmesini, çapraşık dişlerin hizalanmasını veya gerektiğinde boşluk hazırlanmasını içerebilir.
Bu süreç, çene sorununu gizleyen diş konumlarını ortadan kaldırdığında dental dekompanzasyon olarak adlandırılır.
Bu durum ters gidiyormuş gibi hissettirebilir. Hasta “Braketlerden önce kapanışım daha iyi görünüyordu” diye düşünebilir. Bazı vakalarda bu gözlem bir süre için doğrudur. Dişler artık iskeletsel uyumsuzluğu kamufle etmediği için görünen kapanış daha kötü görünebilir.
Basit bir örnek verelim.
Alt çenesi geride olan bir hastanın alt ön dişleri zamanla öne doğru eğimlenmiş olabilir. Üst ön dişleri ise geriye doğru eğimlenmiş olabilir. Bu dişsel kompanzasyonlar, çeneler arasındaki gerçek farkı kısmen gizler.
Ameliyattan önce ortodonti, alt ön dişleri alt çenedeki doğru konumlarına doğru geriye, üst ön dişleri de üst çenedeki doğru konumlarına doğru hareket ettirebilir. Bu gerçekleştikçe overjet daha büyük görünebilir. Üst ön dişler alt ön dişlerin daha önünde görünebilir.
Overjetteki bu geçici artış, tedavinin mutlaka yanlış yönde ilerlediği anlamına gelmez. Cerrahın ortognatik cerrahi sırasında daha doğru düzeltme yapabilmesi için gerçek çene uyumsuzluğunun görünür hale geldiği anlamına gelebilir.
Her hasta aynı miktarda dekompanzasyona ihtiyaç duymaz. Bazı hastalarda dişsel kompanzasyon çok azdır. Diğerlerinde ise daha önce yapılmış ortodontik kamuflaj tedavisi bulunur; bu da dekompanzasyonu daha kapsamlı hale getirebilir. Seçilmiş vakalarda cerrahi öncelikli veya erken cerrahi yaklaşımı düşünülebilir. Sıralama; kapanışa, çeneler arası ilişkiye, hava yolu ve fonksiyonel sorunlara, periodontal desteğe, yüzle ilgili hedeflere ve gereken ortodontik hazırlık düzeyine bağlıdır.
Önemli olan nokta, çene cerrahisi öncesi ortodontinin her zaman kapanışı bitmiş gibi göstermeyi amaçlamadığıdır. Çene cerrahisi öncesinde braketler çoğu zaman, çenelerin daha iyi bir iskeletsel ilişkiye yerleştirilebilmesi için dişleri hazırlamak amacıyla kullanılır.
Ortodontistler ve cerrahlar aynı sonucun farklı bölümlerini planlar
Ortognatik tedavi, tedavinin her bölümünün net bir amacı olduğunda en iyi sonucu verir. Hastalar süreci birbiriyle ilişkili üç aşamaya ayırmayı çoğu zaman faydalı bulur.
Dişlerin ortodontiyle hareket ettirilmesi
Çenelerin cerrahiyle yeniden konumlandırılması
Ameliyattan sonra kapanışın detaylandırılması
Braketler veya şeffaf plaklar dişleri üst ve alt çene içinde hareket ettirir. Bu, dişleri hizalayabilir, kompanzasyonu ortadan kaldırabilir, ark formlarını uyumlu hale getirebilir ve kapanışı cerrahiye hazırlayabilir.
Çene cerrahisi üst çenenin, alt çenenin, çene ucunun veya bu yapıların bir kombinasyonunun konumunu değiştirir. Çift çene cerrahisinde hem üst hem de alt çene yeniden konumlandırılır.
Ameliyat sonrası ortodonti, çeneler yeni konumlarında iyileştikten sonra diş temaslarını ince ayarla düzenler. Bu, kapanışın yerine oturmasına ve fonksiyonun iyileşmesine yardımcı olur.
Ortodontist dişleri yalnızca tek başına düzeltmez. Cerrah da kemikleri yalnızca tek başına hareket ettirmez. Amaç, ameliyattan sonra dişlerin ve çenelerin birlikte işlev görmesini sağlamaktır.
Bu nedenle ortodontist ile ağız, diş ve çene cerrahı arasındaki iletişim erken başlar. Ekip, planlanan çene hareketlerinden sonra dişlerin birbirine oturup oturmayacağını değerlendirir. Dişler çok güzel hizalanmış ancak çeneleri içinde yanlış konumlanmışsa, cerrahi düzeltme olumsuz etkilenebilir.
Tedavi boyunca birkaç ayrıntı değerlendirilir:
Dental orta hatlar
Ekip, üst ve alt dental orta hatların yüzle ve birbiriyle uyumlu olup olmadığını kontrol eder.
Diş eğimi
Ön dişlerin açısı önemlidir. Fazla öne veya geriye eğimli dişler çene uyumsuzluklarını gizleyebilir.
Ark genişliği
Üst ve alt arklar uyumlu olmalıdır. Dar bir üst çene, genişletme veya dikkatli bir cerrahi planlama gerektirebilir.
Overjet ve overbite
Ön dişlerin yatay ve dikey örtüşmesi, çenelerin birbiriyle ilişkisini göstermeye yardımcı olur.
Oklüzal kanting
Eğimli bir kapanış düzlemi, çene asimetrisini veya dişlerin düzensiz sürmesini yansıtabilir.
Spee eğrisi ve kapanışın düzlenmesi
Alt arkın dikey eğrisinin ameliyattan önce düzeltilmesi gerekebilir.
Bu ölçümler zamanlamayla ilgili kararlara yön verir. Ayrıca ekibin vakanın ameliyata hazır olup olmadığına ya da önce daha fazla ortodontik hareket gerekip gerekmediğine karar vermesine yardımcı olur.
3D planlama kapanışı, yüzü ve çeneleri birbirine bağlar
Günümüzde çene cerrahisi planlaması klinik muhakemeyi dijital bilgilerle birleştirir. Amaç, hastanın yüz iskeletini, dişlerini, kapanışını ve yumuşak doku görünümünü üç boyutlu olarak anlamaktır.
Sık kullanılan kayıtlar şunları içerebilir:
CBCT görüntüleme
Konik ışınlı BT; çeneleri, yüz kemiklerini, diş köklerini, hava yolu anatomisini ve asimetrileri 3D olarak gösterir.
Ağız içi taramalar
Dijital taramalar, yalnızca geleneksel ölçülere bağlı kalmadan dişlerin şeklini ve konumunu kaydeder.
Klinik fotoğraflar
Yüz ve ağız içi fotoğraflar simetrinin, profilin, gülüşte diş görünürlüğünün, kesici diş görünümünün ve yumuşak doku dengesinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
Dijital diş modelleri
Modeller, ortodontist ve cerrahın arkların birbirine nasıl oturduğunu ve ameliyattan sonra nasıl oturabileceğini değerlendirmesini sağlar.
Bu kayıtlar 3D cerrahi planlama sırasında birleştirilir. Sanal cerrahi planlamada cerrah, planlanan çene hareketlerini bilgisayar modeli üzerinde simüle eder. Plan; üst çenenin öne, yukarı, aşağı taşınmasını, seçilmiş vakalarda genişletilmesini, kantingin düzeltilmesini, alt çenenin öne veya geriye alınmasını, çene kompleksinin döndürülmesini veya bu hareketlerin birleştirilmesini içerebilir.
Bazı hastalarda bu planlama tek bir çeneyi içerir. Diğerlerinde çift çene cerrahisini içerir. Doğru plan, herkese uyan tek bir yaklaşıma değil, tanıya bağlıdır.
Bu aşamada ortodontistin katkısı vazgeçilmez olmaya devam eder. Cerrah şunları sorabilir:
Dişler planlanan çene hareketi için yeterince dekompanse edildi mi?
Çeneler planlanan konuma yerleştirildiğinde arklar birbirine oturacak mı?
Dental orta hatlar hazır mı, yoksa bir arkta daha fazla düzenleme mi yapılmalı?
Ark genişlikleri uyumlu mu, yoksa kapanış stabil olmayacak mı?
Ameliyat sonrasına bırakılması gereken diş hareketleri var mı?
Ortodontist ameliyattan önce cerrahi kancalar veya özel teller de yerleştirebilir. Bunlar, cerrahın ameliyat sırasında kapanışı yönlendirmesine ve sonrasında lastik kullanımını desteklemesine olanak tanır.
Ameliyata hazır olma kararı ortak bir karardır
Hastalar sıklıkla “Ameliyata ne zaman hazır olacağım?” diye sorar. Bu sorunun yanıtı hem ortodontistten hem de cerrahtan gelir.
Hazır olma durumu yalnızca dişlerin ne kadar düzgün göründüğüne bağlı değildir. Aslında dişler cerrahi açıdan hazır olmadan önce düzgün görünebilir ya da dekompanzasyon sürerken geçici olarak daha az ideal görünebilir.
Ekip birkaç işarete bakar:
Üst ve alt arklar planlanan çene konumu için yeterince uyumludur.
Dişsel kompanzasyonlar o hasta için gereken ölçüde giderilmiştir.
Planlanan cerrahi kapanış, modeller veya dijital planlama üzerinde sağlanabilmektedir.
Diş eğimleri planlanan iskeletsel düzeltmeyi desteklemektedir.
Önemli ark genişliği sorunları tedavi edilmiş veya cerrahi plana dahil edilmiştir.
Hastanın periodontal sağlığı ve ağız hijyeni cerrahi için yeterince stabildir.
Cerrahi hedefler ve sınırlılıklar açıkça gözden geçirilmiştir.
Ekip, ortodontik düzenin cerrahi planı desteklediği konusunda hemfikir olduğunda sanal cerrahi planlama kesinleştirilebilir. Dijital plandan bir cerrahi splint üretilebilir. Bu splint, planlanan çeneler arası ilişkinin ameliyathanede aynen oluşturulmasına yardımcı olur. Bazı vakalarda diğer dijital aktarım yöntemleri, rehberler veya navigasyon araçları doğruluğa katkıda bulunabilir.
Splint, cerrahinin kendisi değildir. Ameliyat sırasında planın hastaya aktarılmasına yardımcı olan bir araçtır. Cerrah işlemi tamamlamak için yine doğrudan görüş, kemik konumlandırma, fiksasyon ve klinik muhakemeden yararlanır.
Çeneler yeniden konumlandırıldıktan sonra kemikleri iyileşme süresince stabilize etmek için genellikle plak ve vidalar kullanılır. Kapanışı yönlendirmek için lastikler kullanılabilir. Ayrıntılar işleme ve cerrahın tercihine göre değişir.
Ameliyat sonrası ortodonti, cerrahinin yapamadığını tamamlar
Çene cerrahisi iskeletsel temeli değiştirir. Ortodontinin yerini almaz.
Ameliyattan sonra kapanış çoğu zaman planlanan ilişkiye çok daha yakın görünür, ancak ameliyat gününde nadiren tamamen bitmiş kabul edilir. Şişlik, kas adaptasyonu, iyileşme ve diş temaslarındaki küçük değişiklikler kapanışın nasıl yerine oturacağını etkiler.
Ameliyat sonrası ortodonti, kapanışın son detaylandırılması için kullanılır. Bu aşama şunları içerebilir:
Diş temaslarında ince ayar
Küçük rotasyonların veya boşlukların düzenlenmesi
Nihai overjet ve overbite’ın uyumlu hale getirilmesi
Arka dişlerin birbirine oturtulması
Kapanışın lastiklerle yönlendirilmesi
Son orta hat veya ark koordinasyonu düzenlemeleri
Bu aşama genellikle çarpıcı olmaktan çok ayrıntılıdır. Büyük iskeletsel düzeltme zaten yapılmıştır. Ortodontist artık dişlerin düzeltilmiş bu temel üzerinde nasıl kapandığını detaylandırır.
Ameliyattan sonra gereken süre değişkendir. Bazı hastalarda yalnızca sınırlı bir bitirme gerekir. Diğerlerinde daha ayrıntılı bir oturtma gerekir. İyileşme, kapanışın karmaşıklığı, dişlerin başlangıçtaki konumları ve hastanın lastik kullanımına uyumu süreyi etkiler.
Bu bilgilendirici genel bakış, kişiye özel bir tanının veya tedavi planının yerini tutamaz. Ortognatik cerrahi planlaması her zaman kapsamlı bir muayeneye, görüntülemeye, dental kayıtlara ve tedaviyi yürüten ortodontist ile ağız, diş ve çene cerrahıyla yapılan görüşmeye dayanmalıdır.
Geçici geri adım çoğu zaman nihai plana hizmet eder
Çene cerrahisinden önce kapanışın daha kötü görünmesi can sıkıcı olabilir, ancak bu aynı zamanda ekibin gerçek iskeletsel ilişkiyi ortaya çıkardığının bir işareti olabilir. Dişsel kompanzasyon, bir çene uyumsuzluğunun olduğundan daha küçük görünmesine neden olabilir. Uygun durumlarda cerrahi öncesi ortodontik dekompanzasyon bu kamuflajı ortadan kaldırarak çenelerin daha doğru şekilde yeniden konumlandırılmasını sağlar.
Ortodontist dişleri hareket ettirir. Cerrah çeneleri yeniden konumlandırır. İyileşmenin ardından ortodontist nihai kapanışı detaylandırır. Bu aşamalar birlikte işler.
Amaç yalnızca ameliyattan önce düzgün dişler değildir. Amaç, ameliyattan sonra planlanan çene konumuna uyan stabil ve fonksiyonel bir kapanıştır. Hastalar bu sıralamayı anladığında, ameliyat öncesindeki geçici değişiklikler çoğu zaman çok daha anlamlı hale gelir.
Yorumlar